Kiêu hãnh hình tượng người chiến sĩ Biên phòng trong "Sa mộc"

Có lẽ thấu hiểu được tính cấp bách và sự cần thiết đó mà nhà thơ Phạm Vân Anh đã dành nhiều tâm lực và trau dồi vốn sống phong phú để viết trường ca "Sa mộc" tạo dựng lên bức chân dung tinh thần người chiến sĩ Biên phòng với những vẻ đẹp đầy kiêu hãnh và chân thực.

"Bộ đội Cụ Hồ" là bộ đội của dân, được nhân dân tin yêu và quý trọng với những phẩm chất cao quý. Trong thời bình, trong cuộc chiến thầm lặng không tiếng súng, trước nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ và an ninh biên giới, biển đảo của Tổ quốc đang đặt ra những yêu cầu mới, những phẩm chất càng cần được nuôi dưỡng, phát triển lên một trình độ mới.

 6jm8_20

Trang bìa của trường ca "Sa mộc". Ảnh: Quảng Hoài

Là tác phẩm được Bộ Quốc phòng đầu tư sáng tác năm 2016, trường ca "Sa mộc" gồm 7 chương với gần 1.000 câu thơ, lấy hình tượng cây sa mộc cao vút, vững chãi bắt gặp trên mọi nẻo đường biên cương Tổ quốc là nhân vật trữ tình trung tâm mang tính ẩn dụ thể hiện tính cách và khí phách của người lính quân hàm xanh và cộng đồng các dân tộc thiểu số trên biên giới. Đồng thời biểu tượng cho ý chí kiên trung của toàn dân tộc trong bảo vệ bờ cõi linh thiêng của đất nước ta. Không nệ vào cấu trúc truyền thống, thoát ra khỏi lối kể chuyện tuyến tính bằng diễn ngôn về những số phận nhân vật có hoàn cảnh trắc trở để tạo nên một tác phẩm dài bằng thơ hay tập hợp nhiều trường đoạn thơ chứa đựng một ý đồ nghệ thuật nào đó, Phạm Vân Anh đã sáng tạo một cấu trúc riêng mang màu sắc hiện đại cho trường ca của mình.

Đọng trong tâm thức công dân một mạch ngầm minh triết về quốc gia, dân tộc, chủ quyền, đây là cũng là kết quả của 8 năm tích lũy thực tế, sau hàng trăm chuyến đi làm phim và sống cùng các chiến sĩ ở các trạm gác Biên phòng trên mọi miền biên giới. Cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam, Nhà nước Việt Nam vốn có nền văn hóa lâu đời với cương vực bờ cõi "Tiệt nhiên định phận tại thiên thư", nền văn hóa đa dạng và sự quật cường trong dựng nước và giữ nước ấy chính là cốt lõi tạo nên chất liệu xuyên suốt của tác phẩm mà tác giả muốn gửi gắm thông điệp nghệ thuật của mình.

Chính cấu trúc mới mẻ và tư tưởng nghệ thuật khác biệt này đã đem lại cho tôi một nhận định rằng: Nếu không có vốn sống phong phú về các dân tộc thiểu số trên các vùng biên cương và biển đảo của Tổ quốc, không am tường và thấu hiểu lịch sử văn hóa của các dân tộc anh em, không có tình cảm sâu đậm với những đồng đội, đồng chí của mình thì sẽ không thể viết nên một trường ca xúc động và có tầm tư tưởng như vậy. Đây có thể coi là một trường ca mới và duy nhất về đề tài biên giới tính cho đến nay. Đồng thời, Phạm Vân Anh cũng là nhà thơ nữ trẻ đầu tiên thử sức mình với một hành trình lao động sáng tạo đầy gian khó với thể loại trường ca và đề tài về người lính nơi biên cương với bản lĩnh của một nhà thơ khoác áo lính.

Trong chương 1 mang tên "Miền biên dã", Phạm Vân Anh đã đưa tâm thức của người chiến sĩ trẻ hòa nhập vào chiều sâu của lịch sử với "Chuyện xửa xưa bà kể thắm môi trầu...". Trên đường tuần tra biên giới, người chiến sĩ ấy đã nhận ra "Dặm dài miền dã sử/ Gặp những thân cây độc hành xé đá sinh sôi/ Vạm vỡ tiêu binh miền phên giậu/ Khảm cao xanh chí khí quật cường...". Đường tuần tra trên thực địa trở thành đường tuần tra trong tâm tưởng, đắm trong lịch sử truyền thống để thấu nhận "Đường núi sớm dạy ta thần thoại" và "Đường rừng chiều dạy ta huyền tích"...

Từ đó, theo một cách tự nhiên, người chiến sĩ Biên phòng đã hiểu và cảm nhận sâu sắc nguồn gốc hình thành của các dân tộc anh em và nhận ra một điều vô cùng quan trọng rằng: Dân tộc nào cũng vậy, dù nhỏ bé hay hùng mạnh, dù phồn thịnh hay nghèo khó thì đều có một tấm lòng yêu quê hương, đất nước như nhau, và khi đứng trước nguy cơ bị xâm lấn cũng một lòng đoàn kết chống kẻ thù chung. Tác giả đã rất khéo léo tôn vinh các pho sử thi của các dân tộc Mường, Thái, Hà Nhì, Tày, Mông, Ba Na, Ê Đê, Khmer... trong trường đoạn thơ như lời kêu gọi thiết tha: "Ơi những người anh em/ Đã dừng bước hoang du làm con dân đất này/ Xin hãy cùng viết thêm trang "Đẻ đất đẻ nước"/ Xông pha giữ đất như "Táy Pú Xấc"/ Chống xâm lăng lẫm liệt "P'huỳ ca Na ca"/ Hát "Tiếng hát làm dâu" gọi người thương qua vách núi/ Để câu Hơmon dài bất tận/ Điệu Sarikakeo nối nhịp ân tình...".

Nếu như chương 1 mở ra cảm thức về lịch sử - cội nguồn thì chương 2 là cảm thức về sự "Ký thác" của cha ông với "Những đồi sau sau đỏ thế lá ơi/ Máu của cây hay máu người yêu nước/ Ngàn năm mở cõi/ Dâu bể thăng trầm.../Đỏ âm thầm cương vực. Lời ký thác là lời "Sông núi thương người đi giữ đất/ Mây tụ về đây hóa lũy thép thành đồng" gửi trên vai áo, trên đầu súng và bước chân trên dặm dài khắp nẻo biên cương  như một lời nhắn nhủ, tâm tình "Mỗi nếp nhà một chốt canh đứng đợi/ Đêm biên thùy ký thác hừng đông".

Chương 3 "Thang trời" là sự nhận chân qua thức cảm về "Tuần hoàn đời cây/Bước thế tục đời người canh biên ải" từ những tầng lá "Bắc nấc thang trời trải đường mây". Thông qua các nấc thang trời với những bậc lá, tạo nên những viễn tầng văn hóa, người chiến sĩ Biên phòng như được tắm trong hồi quang lấp lánh của văn hóa các dân tộc miền biên ải, để từ đó có thêm những chất liệu chắt vắt từ đá núi, từ tiếng sáo, loài cây... Cây và người đã hòa quyện vào nhau, gắn kết, che chở nhau qua gian khó: "Tuyết gắn huy chương ngực lá xanh/ Người lính khắc tên thân thẳng/ Sau trận đánh vùi say giấc trẻ/ Báng súng đẫm sương.

Hai chương tiếp theo "Mưa Giêng Hai", "Gối đầu lên ban mai" là lời tâm sự của những người lính trẻ đã hy sinh vì sự vẹn toàn của chủ quyền lãnh thổ, của mảnh đất cha ông đã ký thác lại cho đời sau. Phạm Vân Anh đã tập trung hoàn chỉnh bức chân dung tinh thần người chiến sĩ Biên phòng ở ý chí và nghị lực chịu đựng gian khổ, chấp nhận hy sinh, dũng cảm trên trận tuyến. Đó là những chiến sĩ "Quân chưa đầy năm đã ngược Hà - Tuyên, xuôi Thanh - Nghệ/ Ký ức biên cương dốc mắt rừng giá/chưa quen đồn thạo chốt đã chai sần giá súng", "Cầm tuổi mình đi qua chiến tranh/ Lớn vội lớn vàng cho thanh tân Tổ quốc". Họ lên biên giới với lời quyết tử "Giữ những vạt đồi nhỏ tựa bàn tay/ Giữ từng sông núi xôn xao cửa gió". Khi xung trận thì ngoan cường "Đồng đội kèm nhau dựng lũy đá trào lên/Vượt hiểm hung giăng lòng tham vọng/ Lẫm liệt đội tiêu binh Sa mộc/ Thi gan nơi Cổng Trời".

Chương 6 mang tên  "Mở núi" là khúc hoan ca của ngày hội non sông. Lịch sử của 54 dân tộc đang chung sức đắp xây và bảo vệ vùng phên giậu cũng được khái quát cao độ để bạn đọc hiểu được thêm về truyền thống, bản sắc văn hóa, cách sống, cách nghĩ và tầm quan trọng của các dân tộc anh em đối với công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc từ quá khứ cho tới hôm nay. Ở vùng đất ấy, quân dân đã chung lòng cho biên cương vào hội "Mở chín tầng trời/ Mở mười tầng núi.../ Vút vói thanh điệu/ Trai gái hoà tiếng rừng trong nhịp đấm/ Chiêng ông bà dặn Tổ quốc là gốc/ Chiêng bố mẹ khuyên quê hương là nền/ Chiêng cháu con say bước chân mở đất...". Để rồi từ đó, một vận hội mới, một cuộc sống mới đang mở ra với quân dân biên giới hôm nay trong nhịp điệu núi rừng vươn lên hòa mình cùng cả nước.

Chương 7 "Thức cùng non sông" là chương kết thúc trường ca. Sự nhận thức về ý thức trách nhiệm và lòng tự hảo đã làm cho bức chân dung tinh thần người chiến sĩ Biên phòng trở nên đầy đặn và hoàn mỹ, tạo ấn tượng mạnh mẽ cho người đọc với hình ảnh "Tuần tiễu giữa mùa đi bát ngát. Ngả mũ chào người tiêu binh ải Bắc. Lá vẫy ngang đèo. Chúng tôi đi và hát. Ấm đất bước tuần tra".

Bốn câu thơ cuối cùng khép lại trường ca nhưng lại mở ra dư âm vang vọng  "Lang thang miền dã sử/ Gọi ngàn năm mây bay/ Sa mộc đêm chốt lạnh/ Thức cùng non sông này" là lời nhắn gửi tấm lòng và niềm tin của tác giả đối với lớp lớp chiến sĩ Biên phòng hôm nay và mai sau./.

Nguồn: http://www.bienphong.com.vn

 

Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.